Depressie beinvloedt genezing

‘Vechters hebben een aantoonbaar beter immuunsysteem.’ Stelt hoogleraar ziekenhuispsychiatrie Adriaan Honig van het Sint Lucas Andreas Ziekenhuis in Amsterdam in zijn recente oratie over het verband tussen lichaam en geest  (zie ook Volkskrant artikel van 9/07/2010).

Depressie beïnvloedt genezing. Ik denk dat architecten en psychologen hier iets aan kunnen doen.

‘Het hangt dus van je persoonlijkheid af; dat is een indicatie voor het beloop van de ziekte. Als je een vechter bent, heb je meer kans. Aan de cellen in het bloed is te zien dat deze mensen een hogere weerstand hebben. Het is dus van belang chronisch zieke mensen goed te motiveren. Dat heeft echt zin. Ze moeten hun ziekte niet lijdzaam ondergaan.’

‘De meeste specialisten die lichamelijke ziekten behandelen, zijn niet gespitst op psychiatrische klachten. Ze denken al snel: de psyche is zo vaag en wollig, wat moet ik ermee? Ze vinden het ook logisch dat iemand neerslachtig is bij een chronische ziekte.’

Er is ondersteuning te vinden in de wetenschapelijke literatuur voor een positieve relatie tussen de hoeveelheid stress die een persoon ervaart, en de werking van het immuun systeem. Ik vind daarom in de oratie van hoogleraar Adriaan Honig ondersteuning voor twee belangrijke verbeteringen in de geneeskundige zorg. Vanuit psychologische perspectief een integratie van fysieke met psychische zorg. Zoals Ardiaan Honing ook aangeeft: Dat specialisten zoals cardiologen een depressie vaak niet herkennen, komt ook doordat ze maar vijf tot tien minuten per patiënt hebben. ‘Daarin moet je een ECG beoordelen, over pillen praten. En dan ook nog de psyche bekijken? Ja, daar is geen tijd voor.’

Het lijkt mij niet verstandig om ook de cardioloog te belasten met de psychische zorg van de patiënt. Dat is niet zijn specialisme, bovendien geeft het extra druk op het uitoefenen van zijn functie. Ik raad aan om bij patiënten die ernstig ziek zijn gelijktijdig met de medische behandeling ook te starten met een psychische behandeling door een psychiater of gezondheidszorg psycholoog. Een grotere professionalisering en uitbreiding van dit onderdeel van de zorg is denk ik noodzakelijk.

Belangrijk is dat we komen naar een situatie waarbij de psychische zorg net zo belangrijk wordt genomen als de fysieke zorg. Dit is nu niet het geval. Dit kan bijvoorbeeld komen doordat de psychische zorg als bijzaak wordt afgeserveerd, of doordat de zorg wordt gegeven op basis van vrije ondersteuning, en misschien wel het belangrijkste doordat er geen gebruik wordt gemaakt van duidelijke medische protocollen. Ik verwacht dat onderzoek hiernaar in de aankomende jaren meer en meer ondersteuning gaat leveren voor de noodzaak van psychische behandeling in de zorg.

Architecten hebben ook een functie. Zij kunnen ziekenhuizen ontwerpen door gebruik te maken van richtlijnen voor een healing environment: een omgeving waarin mensen zich prettig voelen. Deze omgeving komt het herstel en welbevinden van mensen ten goede en vermindert stress.

Kenmerkend voor een healing environment is het gebruik van veel (dag)licht, kleur en natuurlijke elementen. Dit geeft het ziekenhuis een warme, menselijke uitstraling. Verder heeft het gebouw een logische indeling en is er aandacht voor cultuur, sport en zingeving. Het is belangrijk om het ziekenhuis te integreren met de natuur. Een voorbeeld van een ziekenhuis die naar dit proces is gebouwd is het Martini ziekenhuis in Groningen. Alhoewel niet alle elementen even goed zijn uitgewerkt in het Martini ziekenhuis zou het wel een bron van inspiratie moeten vormen voor toekomstige ontwerpen. Gelukkig wordt de healing environment in de praktijk meer en meer toegepast.

Een ander goed voorbeeld is het revalidatiecentrum Groot Klimmendaal in Arnhem, terecht bekroond met de Hedy d’Ancona-prijs voor excellente zorgarchitectuur. Het gebouw is geïntegreerd met het omliggende bos, de inrichting is toegankelijk, vrolijk en optimistisch. Door een integratie met publieke functies zoals een theaterzaal komt het hele gebouw ook meer in de samenleving te staan. Het blijft zo niet alleen een locatie voor de zieken en zwakken van de samenleving. Ziek zijn is naar, maar ziek zijn en je uitgestoten voelen van de samenleving is nog veel erger.

Deze twee oplossingen kosten geld voor de initiële investering maar worden wel op de lange termijn terugverdiend door een betere genezing. Het vraagt alleen inzet: geen snelbouw en standaard oplossingen maar juist bewuster ontwerpen, met oog voor de patiënt en het werk van de medische staf, en gebruik maken van evidence based design. Het lijkt mij verstandig als de opdrachtgever hier meer aandacht aan schenkt in het programma van eisen en de architect hier meer gebruik van maakt in de ontwerp fase van een gebouw.

Posted by Wouter Tooren

Ik ontwikkel en analyseer gebruikerservaringen in de architectuur. Psycholoog, ontwerper, oprichter van Eyckveld. Liefhebber van goede koffie.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *