Wat is een Healing Environment?

De laatste jaren is er een nieuwe stroming ontstaan in denken over de omgeving waarin zieke mensen herstellen. Door de omgeving zo aan te kleden dat het stress wegneemt zou het ziekteherstel moeten worden bevorderd. Dit moet minder complicaties geven, de ligduur verkorten en beter welzijn opleveren voor de patiënt. Deze stroming wordt aangeduid met healing environment.

In deze post leg ik uit wat een healing environment zou moeten doen. Binnen de healing environment staat natuur centraal. Ik leg uit waarbij we dan moeten denken en hoe sterk het effect hiervan is.

Wat is het centrale idee van een healing environment?

Een healing environment betekent zeer beknopt: Het scheppen van een omgeving die het ziekteherstel bevordert. Door gericht de omgeving aan te kleden en vorm te geven kan het welzijn van de patiënt worden bevordert en stress worden gereduceerd. Met name het wegnemen van stress is belangrijk. Dit zou er voor moeten zorgen dat patiënten minder verdoving en pijnstillers nodig hebben, minder medicijnen verbruiken en sneller herstellen met minder complicaties.

Het is belangrijk om hier onderscheid te maken tussen bevorderen van herstel en genezing. Een healing environment geneest zelf niet. Het is geen invasieve methode, zoals bijvoorbeeld een operatie of het gebruik van medicijnen. Een healing environment moet er voor zorgen dat de patiënt beter in staat is om zelf, of door hulpmiddelen, te genezen. Het is vergelijkbaar met het gebruikelijke advies om in bed te gaan liggen als je verkouden bent. Door onder de dekens te kruipen bij verkoudheid raak je beter in staat om de ziekte te lijf te gaan. In feite zoek je een betere omgeving om te genezen: een healing environment dus.

Waaruit bestaat een healing environment? 

Een healing environment bestaat hoofdzakelijk uit vier elementen: natuur, daglicht, frisse lucht en stilte. Deze vier elementen worden hier kort behandelt. Meer variabelen kunnen worden meegenomen in een healing environment, zoals effecten van vormgeving, kleur, materiaal, architectuur en patiënt behandeling. Ik vind het moeilijk om hierover op basis van literatuur een afgebakende meningen te formuleren. Bovendien blijkt dat deze elementen zeer context afhankelijk zijn. Daarom beperk ik mij tot deze vier.

Met natuur wordt bedoeld de blootstelling aan een natuurlijke omgeving, zoals een park of een waterval. Het gaat hier om aanzichten op natuur, vanuit het raam naast een ziekenhuisbed, maar ook het zijn in natuur, bijvoorbeeld door middel van parken, tuinen en planten.

Natuur heeft zogenaamde restauratieve effecten (restorative effects) op mensen. Blootstelling aan een natuurlijke omgeving zorgt ervoor dat mensen ‘zichzelf kunnen opladen’. Het zijn in een natuurlijke omgeving zorgt voor vermindering van pijn en stress, lagere vermoeidheid en toename van positieve gemoedstoestand. Het prikkelt onze zintuigen en speelt in op onze nieuwsgierigheid. Met name voor aanzichten op natuur is veel en consequent bewijs gevonden dat dit stress en pijn wegneemt. Voor het zijn in natuur is minder ondersteuning (van den Berg, 2005).

Met daglicht wordt bedoeld de blootstelling aan natuurlijk licht van de zon. Vrijwel iedereen wil graag werken en leven met natuurlijk daglicht, in tegenstelling tot kunstmatig licht uit lampen. Daglicht zou moeten zorgen voor beter zicht, beter waak en slaap ritme en een positievere gemoedstoestand.  Er is ondersteuning gevonden uit onderzoek dat daglicht de lengte van opname kan verkleinen, het gebruik van medicijnen kan verlagen en de ontwikkeling van depressieve gedachten en gevoelens kan tegengaan. Er is weinig ondersteuning voor positieve effecten van lampen die daglicht proberen na te bootsen (van den Berg, 2005).

Als er over frisse lucht wordt gesproken bedoelen we meestal ventilatie. Ventilatie bevordert de gezondheid op verschillende manieren: Door lucht te geven voor ademen, door het aantal ziektekiemen te verminderen of te verwijderen, door de luchtvochtigheid te verhogen of te verlagen, en door de omgeving te koelen of te verwarmen. Ventilatie kan ook averechts werken door omgevingen te droog of te koud te maken, of door verontreinigde of gebruikte lucht te gebruiken. Er is bewijs gevonden dat correcte ventilatie geassocieerd kan worden met positieve gezondheid, zoals minder sick buiding syndroms, minder astma klachten en minder ziekteverlof  (van den Berg, 2005).

Met stilte bedoelen we ten slotte geluidsoverlast. Geluidsoverlast kan komen door drie bronnen: personeel en andere mensen in de omgeving, apparatuur, ontwerp van de omgeving en akoestiek. Er is ondersteuning voor het idee dat ongewenste blootstelling aan geluid de gezondheid en het welzijn van mensen kan schaden. Het is echter niet duidelijk wat de oorzaak is en hoe groot dit effect is (van den berg, 2005).

Desalniettemin is het heel belangrijk dat omgevingen voor genezing zo stil mogelijk zijn, en als er geluid aanwezig is, dat de patiënt in staat is om hier enigszins controle over te hebben. Een stille omgeving vergroot de mogelijkheid voor de patiënt om te slapen. Dit zorgt voor een beter afweer- mechanisme, meer ‘energie’ en een positiever gevoel.

Hoe sterk is het bewijs voor een healing environment?

Agnes van den berg heeft in 2005 een review artikel voortgebracht waarin zij een overzicht geeft van het beschikbare wetenschappelijke bewijs tot nu toe voor healing environments. Zij geeft de volgende samenvatting van de aanwezige wetenschappelijke studies naar healing environments:

  • Er is solide bewijs dat ventilatie van frisse lucht positief gecorreleerd  is met een gezonder gevoel voor de patiënt en beter medische gezondheid.
  • Er is voldoende bewijs dat het bekijken van natuur stress en pijn reduceert.
  • Er is zwak bewijs dat de aanwezigheid van planten een positievere stemming geeft en gevoelens van ongemak verlaagt.
  • Er is zwak en onvoldoende bewijs dat daglicht de gezondheid bevordert.
  • Er is enigszins bewijs dat maatregelen om omgevingen stiller te maken de gezondheid bevordert.
  • Er ontbreekt bewijs van voordelen van bezoek aan parken of tuinen.

Conclusie

Concluderend blijkt vooral dat frisse lucht en het kunnen bekijken van natuur een groot effect heeft op de gezondheid van de patiënt. Daglicht en stilte draagt wel bij, maar het effect is kleiner en er is hiervoor nog meer onderzoek nodig.

Meer lezen?

  1. Berg, van den, Agnes (2006). Ontwerpen met groen voor gezondheid: Richtlijnen voor de toepassing van groen in ‘healing environments’.
    In dit rapport wordt de kennis over de invloed van groen op gezondheid en welzijn samengevat in zes thema’s die relevant zijn voor het ontwerp en de inrichting van ziekenhuizen en zorginstellingen. Elk thema wordt vertaald in een beperkt aantal ontwerprichtlijnen voor de toepassing van groen in healing environments. Download (PDF)
  2. Berg, van den, Agnes (2005). Health Impacts of Healing Environments, a review of evidence for benefits of nature, daylight, fresh air and quiet in healthcare settings. Wageningen University and Research Center. Download (PDF).
  3. Healthcare leadership, white papeer series: A Review of the Research Literature on Evidence-Based Healthcare Design, 2008. Download (PDF).

Posted by Wouter Tooren

Ik ontwikkel en analyseer gebruikerservaringen in de architectuur. Psycholoog, ontwerper, oprichter van Eyckveld. Liefhebber van goede koffie.

  1. Ik denk dat de healing environment af en toe toch wat te overtrokken in het nieuws komt, ik vraag me af of uitgebreide persoonlijke zorg niet net zo belangrijk is als een healing environment. Daarmee bedoel ik dat verpleegsters gewoon de kans moeten behouden om een praatje te maken met de patiënt, om wat persoonlijke aandacht te geven.

    Kijk bijvoorbeeld hoe het in verpleegtehuizen aan toe gaat, dat is niet meer menselijk. In Amsterdam wordt zorg geklokt en geïndexeerd per minuut!

    Ik ben bang dat de bestuurlijke toplaag een healing environment gaat gebruiken als efficiënte oplossing of als argument voor minder personeel. Een keer investeren in wat planten en een groen behangetje is dan een argument voor minder verplegend personeel, wat weer geld uitspaart wat kan stromen in nieuwe gebouwen, ter bevestiging van de belangrijkheid voor diezelfde bestuurlijke toplaag.

    Beantwoorden

  2. Beste Wouter,

    Interessant artikel! Ik zou graag methoden van healing evironment toepassen in een kantooromgeving. Weet jij of hier al onderzoek naar gedaan is? Ik ben opzoek naar een opleiding/cursus waarin dit behandeld wordt. Ik heb zelf de opleiding Facility Management gevolgd en zoek iets wat hierop aansluit.
    Als je meer informatie hebt, ik hoor het graag! Alvast bedankt.

    Met vriendelijke groet,

    Sanne Visser

    Beantwoorden

  3. […] heeft nog veel meer kenmerken. Veel ziekenhuizen bijvoorbeeld maken een omslag naar een healing environment sinds onderzoek heeft uitgewezen dat verblijven in een prettige omgeving (denk aan kleur, gezond en […]

    Beantwoorden

  4. Beste Sanne Visser,
    Graag attendeer ik je op de Feng Shui opleiding van Nina Elshof. Zij past al vele jaren de principes van healing environment toe middels de eeuwen oude filosofie van Feng Shui.
    De opleiding is erkend door het CPION (Centrum Post Initieel Onderwijs) en opgenomen in het Centraal Register Kort Beroeps Onderwijs (CRKBO)
    Bezoek de website: http://www.ninaelshoffengshui.nl
    Telefoon: 0314-363309

    Beantwoorden

  5. […] van zorgomgevingen vanuit de omgevingspsychologie. Dit soort omgevingen worden ook wel aangeduid als healing environments. Deze lezing was onderdeel van de serie “Psychology behind Architecture” eerder in […]

    Beantwoorden

  6. […] muziek’[^1]. In de Quiet Room moeten licht en muziek zorgen voor bezinning en ontspanning. Of het helpt? Een patiënt van de kliniek noemde het de belangrijkste kamer in het ziekenhuis. De man zou de […]

    Beantwoorden

  7. […] benadering van cliënten is niet nieuw. Steeds vaker wordt dit als onderdeel van de Healing Environment gedachte ingezet in onder andere verzorgingstehuizen, ziekenhuizen en andere verpleeginstellingen.  Ook bij […]

    Beantwoorden

  8. Ik Werk Zeer veel met kleuren als Architektin in de medische wereld, ziekenhuizen en Psychiatrie. En ik kan wel degelijk zeggen dat kleuren mens en dier beinvloeden.

    Daarom is dit Thema veel belangrijker als wij alle nu denken.
    Mens en dier hebben bij kleuren bepaalde gevoelens en beelden die Hoog komen en deze kunnen het welzijn van mens en dier beinvloeden.

    Beantwoorden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *